کیسة صفرا اندام کوچکی واقع در ناحیة پایین کبد است و با ذخیرة صفرا و ترشّح به درون رودة کوچک هنگام ورود غذا به هضم و گوارش کمک میکند.
دلایل به وجود آمدن سنگ کیسة صفرا
تشکیل سنگ به علّت غلیظ شدن بیش از حدّ مایع صفراوی داخل کیسه است که باعث میشود هستة اولیة سنگ به علّت رسوب کلسترول و تشکیل شنریزه تولید شود. عواملی مانند سابقة خانوادگی، حاملگی، کاهش یا افزایش ناگهانی وزن، هورموندرمانی با استروژن و قرص ضدّ بارداری با میزان بالا، مصرف داروی جم فیبروزیل، بالا بودن کلسترول خون و دیابت از عوامل مستعدکنندة ایجاد آن هستند.
آیا نوع تغذیه در ایجاد سنگهای کیسة صفرا تأثیری دارد؟
تغذیة اختصاصی برای جلوگیری از ایجاد سنگ کیسة صفرا وجود ندارد، ولی بهطور کلّی رژیم غذایی پرچرب میتواند عوامل ذکر شده را تسریع کند. از آنجایی که علل دیگری همانند تخلیه نشدن کامل صفرا یا افزایش بیلیروبین به علّت اختلالات خونی در بروز سنگ کیسة صفرا نقش دارند، بنابراین رژیم خاصّ غذایی را نمیتوان عامل اولیه به حساب آورد.
این بیماری چه علائمی دارد؟
بسیاری از بیماران مبتلا به سنگ کیسة صفرا ممکن است با هیچ علائمی مواجه نشوند، ولی علائم آن با مسدود شدن موقّت یکی از مجراهای صفراوی بروز میکند. این علامت میتواند درد شدید ناگهانی در بالای شکم باشد که یک تا پنج ساعت طول میکشد و از آن به عنوان کولیک صفراوی یاد میشود. این درد به پشت انتشار پیدا میکند و معمولاً بعد از غذای چرب ظاهر میشود و میتواند حتّی بیمار را از خواب بیدار کند. این دردها ابتدا با فاصلههای طولانی است و به مرور زمان فواصل دردها کاهش مییابد و گاهی اوقات با تهوّع و استفراغ نیز همراه میشود.
انواع سنگهای کیسة صفرا کداماند؟
سنگها به دو نوع کلسترولی (هشتاد درصد) و رنگدانهای یا پیگمانت (بیست درصد) بر اساس علّت اولیة آن تقسیم میشود.
درمان جرّاحی و دارویی سنگ کیسة صفرا چگونه است؟
درمان قطعی سنگهای کیسة صفرای علامتدار با انجام جرّاحی و برداشتن کیسة صفرا به روش لاپاراسکوپیک است. درمان دارویی با قرص اورسودوکسی کولیک اسید است که فقط در افرادی که تحمّل بیهوشی و عمل جرّاحی را ندارند، توصیه میشود؛ اگرچه آن نیز باید بیش از دو سال مصرف شود و احتمال ایجاد مجدّد سنگ بعد از قطع آن نیز وجود دارد.
صفرا به وسیلة کبد ترشّح میشود، در کیسة صفرا ذخیره میشود و پس از مصرف غذای چرب و سنگین و ورود چربی به رودهها، کیسه منقبض میشود و مقدار زیادی وارد روده میشود و به هضم چربی کمک میکند. بعد از عمل جرّاحی ترشّح صفرا از کبد وجود دارد، ولی بهطور مستقیم وارد روده میشود و جایی برای ذخیرة آن نیست، بنابراین امکان ورود حجم بالای صفرا به داخل روده وجود ندارد. بنابراین بعد از عمل حدود شش ماه تا یک سال بیمار غذای چرب و سنگین را نمیتواند هضم کند. بنابراین توصیه به مصرف غذاهای کمچرب و حجم کمتر در هر وعدة غذایی میشود تا مشکل گوارشی ایجاد نشود.
اگر بیمار عمل جرّاحی را جدّی نگیرد و کیسة صفرا داخل شکم پاره شود، چه اتّفاقی میافتد؟
عوارض عدم جرّاحی سنگ کیسة صفرا بهصورت حاد با انسداد دائمی مجاری صفراوی با حالتهای کلهسیستیت یا التهاب آن یا کلانژیت (التهاب مجاری صفراوی) و پانکراتیت (التهاب لوزالمعده) بروز میکند که هر کدام از آنها میتواند علائم و مشکلات درمانی متعدّدی برای بیماران ایجاد کند. شایعترین فرم عفونت بهصورت آمپیم یا تجمّع چرک، التهاب شدید یا گانگرنه شدن آن اتّفاق میافتد، بهخصوص در بیماران دیابتیک که نیازمند درمان فوری جرّاحی لاپاراسکوپیک هستند.
پاره شدن سنگ به داخل مجاری صفراوی نیز نیازمند بهکارگیری روشهای کلانژیوپانکراتوگرافی با رزونانس مغناطیسی (MRCP) یا ERCP (اندوسكوپي پيشرفته به منظور خروج سنگ و رفع انسدادهاي مجراي صفراوي) است.
برای پیشگیری از سنگ کیسة صفرا چه باید کرد؟
پیشگیری عمومی برای جلوگیری از ایجاد سنگ کیسة صفرا وجود ندارد، ولی چنانچه قبلاً توصیه شد، کنترل و جلوگیری از عوامل مستعدکنندة سنگ لازم است که میتواند اقداماتی مانند حذف نکردن وعدههای غذایی روزانه، کاهش وزن تدریجی، حفظ وزن مناسب و پرهیز از چاقی و انجام ورزش مرتّب باشد.
