مراقبت‌های بعد از زایمان طبیعی
پنجشنبه 5 شهریور 1405
زایمان پایان بارداری است، اما بدن مادر در هفته‌های بعد همچنان در حال ترمیم و سازگاری است. مراقبت صحیح پس از زایمان به بهبود بدن، شروع و ادامه شیردهی، سلامت روان و پیشگیری از عوارض کمک می‌کند. این مراقبت‌ها باید از ساعات اول پس از زایمان آغاز شود و متناسب با شرایط مادر ادامه یابد.
تغییرات طبیعی بدن پس از زایمان
در روزها و هفته‌های اول ممکن است مادر خونریزی و ترشحات واژینال، انقباض رحم، خستگی، درد ناحیه پرینه، احساس پرشدن سینه‌ها، تعریق، یبوست و تغییرات خلقی داشته باشد. این علائم معمولاً به‌تدریج بهتر می‌شوند؛ اما شدید شدن یا بدتر شدن آنها نیازمند بررسی توسط ماما یا پزشک است.
خونریزی پس از زایمان
خونریزی پس از زایمان یا لوشیا طبیعی است و معمولاً در روزهای اول بیشتر بوده و سپس کاهش می‌یابد و رنگ آن تغییر می‌کند.
خونریزی شدید یا ناگهانی، افزایش دوباره خونریزی، دفع لخته‌های بزرگ، تب، لرز، درد شکم یا ترشحات بدبو طبیعی نیست و باید سریع بررسی شود.
مراقبت از بخیه و ناحیه پرینه
اگر هنگام زایمان دچار پارگی یا اپیزیوتومی شده‌اید:
- ناحیه را با آب تمیز بشویید و بدون مالش شدید خشک کنید.
- پد بهداشتی را مرتب تعویض کنید.
- دست‌ها را قبل و بعد از مراقبت بشویید.
- لباس زیر راحت و نخی بپوشید.
- از مصرف خودسرانه مواد ضدعفونی‌کننده، صابون معطر، کرم یا روغن روی زخم خودداری کنید.
افزایش درد، تورم، ترشح بدبو یا چرکی و باز شدن زخم نیازمند معاینه است.
تغذیه و پیشگیری از یبوست
برای ترمیم بدن، غذاهای متنوع شامل پروتئین، حبوبات، میوه و سبزیجات، غلات کامل و لبنیات مصرف کنید و مایعات کافی بنوشید. در صورت کم‌خونی یا خونریزی قابل‌توجه، ممکن است مصرف آهن طبق نظر پزشک یا ماما لازم باشد. برای پیشگیری از یبوست نیز مصرف فیبر، مایعات کافی و فعالیت بدنی سبک مفید است. داروهای ملین را به‌خصوص در دوران شیردهی، خودسرانه مصرف نکنید.
شیردهی بهتر است بر اساس علائم گرسنگی نوزاد انجام شود. وضعیت مناسب مادر و اتصال صحیح دهان نوزاد به پستان اهمیت زیادی دارد. درد مداوم، زخم نوک پستان، مشکل در گرفتن پستان یا نگرانی درباره کافی بودن شیر، نیازمند کمک ماما یا مشاور شیردهی است. شست‌وشوی مکرر پستان پس از هر بار شیردهی ضروری نیست.
استراحت و فعالیت بدنی
مادر برای ترمیم بدن و مراقبت از نوزاد به استراحت نیاز دارد. کمک گرفتن از همسر و خانواده در کارهای خانه و مراقبت از نوزاد بسیار مهم است. پس از زایمان طبیعی بدون عارضه، فعالیت‌های سبک مانند راه رفتن کوتاه را می‌توان به‌تدریج و متناسب با حال مادر آغاز کرد. تمرینات عضلات کف لگن نیز معمولاً می‌توانند از اوایل دوره پس از زایمان شروع شوند.
سلامت روان
تغییرات خلقی، گریه و حساسیت عاطفی در روزهای اول ممکن است رخ دهد. اما غمگینی یا اضطراب شدید و مداوم، ناامیدی، اختلال قابل‌توجه خواب یا اشتها و ناتوانی در مراقبت از خود یا نوزاد نیازمند ارزیابی است.
افکار آسیب زدن به خود یا نوزاد یک وضعیت اورژانسی است و باید فوراً برای دریافت کمک اقدام شود.
رابطه جنسی و پیشگیری از بارداری
بازگشت به رابطه جنسی زمان مشخصی برای همه مادران ندارد و باید با توجه به بهبود زخم‌ها، کاهش خونریزی و آمادگی جسمی و روانی مادر باشد. خشکی واژن، به‌ویژه در دوران شیردهی، ممکن است ایجاد شود. امکان بارداری قبل از اولین قاعدگی وجود دارد؛ بنابراین درباره روش مناسب پیشگیری از بارداری با ماما یا پزشک مشورت کنید.
پیگیری‌های پس از زایمان
مراقبت پس از زایمان نباید فقط به یک ویزیت شش‌هفته‌ای محدود شود. WHO توصیه می‌کند مراقبت از مادر و نوزاد در ۲۴ ساعت اول، سپس در ۴۸ تا ۷۲ ساعت، ۷ تا ۱۴ روز و حدود هفته ششم انجام شود. زمان و تعداد مراجعات باید بر اساس وضعیت مادر و نوزاد تعیین شود. در این مراجعات، مواردی مانند خونریزی، فشارخون، ترمیم بخیه، شیردهی، کم‌خونی، سلامت روان، عملکرد مثانه و روده و روش پیشگیری از بارداری بررسی می‌شود.
علائم هشدار
در صورت خونریزی شدید، تب و لرز، ترشحات بدبو، درد شدید شکم یا لگن، افزایش درد یا ترشح از بخیه، سردرد شدید همراه اختلال دید، تنگی نفس، درد قفسه سینه، تورم یک‌طرفه پا، غش یا افکار آسیب به خود یا نوزاد، منتظر ویزیت بعدی نمانید و فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید.
مراقبت از مادر پس از زایمان، به اندازه مراقبت از نوزاد اهمیت دارد.
