خشكی چشم را جدّي بگيريد!
دوشنبه 29 تیر 1405
اشک چشم مایع شفّافی است که از غدّهای در پشت پلکهای فوقانی و قسمت بالا و خارج کرة چشم ترشّح میشود. وظیفة اصلی اشک خیس نگه داشتن و شستشوی مداوم سطح کرة چشم و البته رساندن اکسیژن و موادّ غذایی به قرنیة چشم است که فاقد رگ خونی است.
اشک شفّاف چشم از سه لایه تشکیل شده است:
اولین و داخلیترین لایه، یعنی لایهای که روی قرنیه و سطح ملتحمه را میپوشاند، لایة موکوسی نام دارد. پس از آن لایة وسطی است که آبکی است. این لایه از غدّة اشکی ترشّح میشود و 98% آن آّب و مابقی پروتئینها و املاح هستند. خارجیترین لایه -که در معرض هوا قرار دارد- لایهای نازک از چربی است که از غدد موجود در پلک ترشّح میشود و وظیفة اصلی آن جلوگیری از تبخیر سریع لایة آبکی است.
با هر بار پلک زدن، اشک روی سطح چشم بهطور یکنواخت پخش میشود. پلکزدنهای غیرارادی برای جلوگیری از خشکی چشم بسیار مهم است. در گوشة داخلی پلکها سوراخهایی وجود دارد که اشک اضافی از طریق آن وارد لولة اشک میشود و به بینی همان طرف تخلیه میشود. وقتی گریه میکنیم، ممکن است آبریزش بینی هم پیدا کنیم. انتشار یکنواخت اشک روی چشم علاوه بر اینکه باعث مرطوب ماندن سطح قرنیه میشود، در بینایی نیز تأثیر بسزایی دارد.
علائم و نشانههای خشکی چشم
احساس شنریزه داخل چشم، احساس وجود جسم خارجی در چشم، سوزش، خارش، گاهی اوقات تاری دید، قرمزی چشم، سنگینی پلکها، درد هنگام پلک زدن و حسّاس شدن به نورها از علائم و نشانههای خشکی چشم است. همچنین جالبتر اینکه با وجود خشکی چشم، اشکریزش بیش از حدّ طبیعی ایجاد میشود. معمولاً هر دو چشم گرفتار میشود و در خانمها شایعتر است. عوارض محیطی مانند قرار گرفتن کنار بخاری، شومینه، گرما و وزش باد روی صورت شدّت علائم را بیشتر میکند.
علل خشکی چشم
- افزایش سن: به دلیل کاهش ترشّح از غدّة اشکی و نیز کاهش ترشّح چربی پلکها
- بیماریها: برخی بیماریهای سیستم ایمنی مانند لوپوس، شوگرن، برخی روماتیسمها و بیماری تیروئید
- نوع کار: امروزه این علّت بسیار شایع است، مثل کار چشمی طولانیمدّت با رایانه، موبایل، لپتاپ، تماشای زیاد تلویزیون و مطالعة زیاد
- عوامل فیزیکی محیط: گرمای هوا، باد و گردوغبار شدید و هوای سرد و خشک
- داروها: آنتیهیستامینها (قرص سرماخوردگی)، داروهای ضدّ فشار خون، داروهای ضدّ افسردگی، داروهای قلبی، برخی قطرههای چشمی برای درمان بیماری آب سیاه، حتّی قرصهای ضدّ بارداری
- بیماری بلفاریت: التهاب در لبة پلک و پوستهپوسته شدن پلکها
- تغییرات هورمونی: دوران یائسگی و بارداری
- تغییر در سیستم طبیعی پلک زدن: مثل افرادی که دچار سکتة مغزی میشوند یا بیماری سیستم عصبی مثل پارکینسون یا فلج بل و بهطور کلّی به هر علّتی که دفعات پلک زدن کم شود.
استفاده از قطرة اشک مصنوعی (بدون مادّة نگهدارنده بهتر است) که بر اساس شدّت خشکی چشم میتوان هر یک ساعت تا هر هشت ساعت تغییر یابد. برای شبها نیز پماد سادة چشمی موقع خواب داخل چشم قرار داده میشود. در مواردی که پلک زدن فلج شود، شاید اقدامات جرّاحی نیز ضرورت یابد.
نکات مهم
- اگر به هر علّتی خشکی چشم درمان نشود و قرنیه در معرض خشکی شدید قرار گیرد، ممکن است منجر به زخم یا سوراخشدگی قرنیه شود که عوارض جدّی به دنبال دارد.
- انجام اعمال جرّاحی رفراکتیو (اصلاح دید) مثل لیزیک و PRK در افرادی که زمینة خشکی چشم دارند، اکثراً باعث تشدید علائم میشود.
- قطرههای اشک مصنوعی فاقد موادّ نگهدارنده هیچگونه ضرری برای بدن و چشم ندارند. پس به شرط اینکه این قطرهها بهصورت استریل نگهداری شوند، میتوانند به دفعات در شبانهروز استفاده شوند.
- در طول روز بهخصوص در هوای گرم مایعات زیاد نوشیده شود.
- در فصول سرد بهتر است در منازل از دستگاههای بخور برای افزایش رطوبت استفاده شود.
- اگر کاربر هر روز رایانه هستید یا ساعات طولانی با موبایل، لپتاپ و تلویزیون سروکار دارید، باید بهصورت طولانی به مانیتور یا صفحة کتاب خیره نشوید و بهصورت ارادی پلک بزنید و به ازای هر یک ربع کار چشمی، حدود سی ثانیه چشمها را ببندید.
- از عینک آفتابی در فصل بهار و تابستان استفاده کنید.
- از قرار گرفتن در معرض دود سیگار، قلیان و گردوغبار پرهیز کنید.
- اگر از لنزهای طبّی یا زیبایی استفاده میکنید، بدانید که استفاده از این لنزها در روزهای گرم و در زمان خشکی هوا باعث عدم تحمّل لنز میشوند. استفاده از قطرههای مرطوبکنندة خاصّ لنزها میتواند در رفع مشکل کمککننده باشد.
- اگر جزو افرادی هستید که بهصورت مزمن یا عودکننده دچار التهاب لبة پلکها و پوستهپوسته شدن پلکها میشوید، شامپوبچّة رقیقشده برای شستشوی لبة پلکها یک شب در میان کمککننده است.
