آیا آمالگامهای دندانی سمّی هستند؟
دوشنبه 11 اسفند 1404
مراجعهکنندگان دندانپزشکی در مورد ترمیمهای آمالگام همیشه نگرانیهای زیادی دارند. مهمترین نگرانی از شنیدن اسم جیوه در ترکیبات این مواد ناشی میشود. همۀ ما دربارۀ خواصّ سمّی جیوه چیزهایی شنیدهایم، بنابراین طبیعی است که نگران باشیم در مادّۀ داخل دهانمان جیوه بهکار رفته باشد، امّا بهراستی جیوۀ بهکار رفته در این مادّه که برای پرکردن دندان معمول است، چقدر میتواند سلامتی ما را تهدید کند؟ آیا باید به دندانپزشک خود بگوییم که از بهکاربردن آمالگام در دندانهای ما خودداری کند؟
ترمیم آمالگام چیست؟
در کشور ما ترمیم آمالگام به نام پرکردگیهای غیرهمرنگ یا سیاه شناختهشده است و در دنیا نیز بیماران آن را به نام پرکردگی نقره (silver fillings) میشناسند. در ترکیب این مادّه علاوه بر جیوه، آلیاژهای نقره، قلع، مس و برخی آلیاژهای دیگر احتمالی مانند زینک، در درصدهای متفاوت استفاده میشود. ترمیمهای آمالگام بیش از 150 سال است که در دهان صدها میلیون نفر استفاده شده است، بنابراین همۀ عوارض و مشکلات احتمالی ایجادشده، در این مدّت طولانی قابل بررسی بوده است.
آیا ترمیم آمالگام برای سلامتی مضر است؟
بخار جیوه برای سلامتی مضر است و در کلیهها و مغز میتواند عوارضی ایجاد کند، امّا عوارض آن برای بیماران به گونهای نیست که اثر کلینیکی داشته باشد. بررسیهای طولانیمدّت زیادی نشان داده است که جیوۀ پرکردگی برای بیماران خطری ندارد؛ بهطوری که مؤسّسۀ غذا و داروی امریکا (FDA) -که ارگان بسیار سختگیری در این زمینههاست- استفاده از آمالگام را در افراد بالای شش سال بلامانع دانسته است. در افراد زیر شش سال نیز شواهدی از خطر ترمیمهای فلزی حاوی جیوه برای سیستم عصبی وجود ندارد، امّا از آنجا که شواهد بیخطر بودن هم کافی نیست، استفاده از ترمیم آمالگام در کودکان زیر شش سال منع شده است.
جیوۀ آمالگام و جیوۀ غذاهای دریایی
خطر جیوۀ آمالگام از خطر جیوۀ بسیاری از غذاهای دریایی کمتر است. البته نوع جیوۀ پرکردگی (elemental) متفاوت از جیوۀ غذاهای دریایی (نوع متیل مرکوری) است، امّا مصرف دو وعده غذای دریایی در هفته جیوۀ بیشتری نسبت به یک ترمیم با این مادّه وارد بدن میکند، که البته هر دو مورد خطری برای سلامتی ندارند.
برخی از افراد و حتّی دندانپزشکان نیز بیماران را تشویق به تعویض ترمیمهای فلزی میکنند، امّا در حقیقت نیازی به این کار وجود ندارد، زیرا خارج کردن ترمیم سبب میشود بخار جیوۀ بیشتری ایجاد شود و زیان بیشتری نیز دارد. FDI نیز بیماران را از تعویض این ترمیمها در دندانهای سالمی که ترمیم آنها مشکلی ندارد، منع کرده است.
آمالگام در خارج از ایران در چه کشورهایی استفاده میشود؟
آمالگام ترمیمی است که از نظر اقتصادی برای بیماران بهصرفهتر از ترمیمهای رزینی کامپوزیتی همرنگ است. گاهی ممکن است که این شبهه پیش آید که در خارج از ایران از این مادّه استفاده نمیشود (بیمارانی که از اروپا میآیند، به این شبهه دامن میزنند)، در حالی که واقعیّت غیر از این است. در بیشتر کشورهای دنیا آمالگام در مقیاس وسیع برای بیماران استفاده میشود. کشور امریکا -که محلّ تولّد علم دندانپزشکی معاصر است- پیشگام تداوم استفاده از این مادّه با ترکیب جیوه برای بیماران است. ADA (انجمن دندانپزشکان امریکا) و FDI نیز استفاده از این مادّه را تأیید کردهاند.
در استرالیا، بریتانیا، فرانسه و ... نیز سازمانهای متولّی رسمی، استفاده از آمالگام را بلامانع دانستهاند، امّا در کشورهای اسکاندیناوی مانند سوئد و نروژ استفاده از این مادّه معمول نیست، چرا که در این کشورها قانونی وجود دارد که استفاده از فرآوردههای حاوی جیوه را ممنوع میکند. البته این قانون مختصّ آمالگام نیست و باطریهای جیوه، دماسنجها و فشارسنجها و ... را نیز دربرمیگیرد. استفاده از این مادّه در این کشورها نیز بهطور موردی در کلینیکها منع قانونی ندارد، امّا با توجّه به خطرات محیط زیستی دفع ضایعات حاوی جیوه، استفاده از این نوع ترمیم در اسکاندیناوی و اروپا نسبت به گذشته بسیار کمتر شده است.
شرکتهای بیمه نیز در سالهای اخیر ترمیمهای آمالگام را در برخی از کشورها تحت پوشش قرار نمیدهند که البته این تصمیم بیشتر دلایل اقتصادی دارد تا علمی. از این رو استفاده از این مادّۀ ترمیمی در برخی کشورها محدود شده است.
جیوۀ آمالگام و خطرات آن
دندانپزشکان بیولوژیک چه میگویند؟
شاخهای مندرآوردی از دندانپزشکی، به نام دندانپزشکی بیولوژیک یا هولیستیک ادّعا کرده است که بسیاری از بیماریها به دلیل این ترمیمها ایجاد شدهاند و منشأ بیماریهایی مانند اوتیسم، آلزایمر، افسردگی، آنمی، آلرژی، آلزایمر و ... به آمالگام نسبت داده شده است. البته انجمن آلزایمر امریکا، انجمن دندانپزشکان امریکا، سازمان دارو و غذای امریکا و دهها سازمان رسمی، همچنین مجمع علمی و ژورنالهای معتبر دنیا تمام این ادّعاها را از اساس نادرست میدانند و هیچگونه ارتباطی را بین این بیماریها و نوع ترمیم، وارد نمیدانند، امّا دندانپزشکان بیولوژیک با استفاده از قدرت رسانهای و طبابت مبتنی بر ارعاب سعی در ترساندن مردم دارند.
آمالگام یا کامپوزیت؟ کدامیک بهتر است؟
امروزه با استفاده از تکنولوژی نانو، ترمیمهای رزینی جدید -که به کامپوزیت معروف هستند- به کیفیّت، استحکام و زیبایی بالایی رسیدهاند. بنابراین ترمیمهای کامپوزیت اگر اصولی استفاده شوند، از نظر استحکام با آمالگام تفاوتی ندارند، امّا با توجّه به حسّاسیّت تکنیکی هنوز هم در همه جا نمیتوان از کامپوزیت با خیال آسوده استفاده کرد. همچنین بهتر است انتخاب مادّۀ ترمیمی با مشورت بیمار و دندانپزشک، با درنظر گرفتن شرایط خاصّ دندان و مزایا و معایب اختصاصی آن باشد. بنابراین نمیتوان نسخۀ واحدی را برای انتخاب نوع مادّۀ پرکردگی در همۀ موارد پیچید، زیرا بهترین انتخاب وابسته به شرایط متفاوت است.
