تشخیص کمردرد از درد کلـیه
سه شنبه 14 مرداد 1404
همه روزه با بیمارانی مواجه میشویم که به دلیل درد پهلوها، شکم یا ناحیۀ مهرههای کمری یا اطراف آن به پزشکان مختلفی مراجعه میکنند و به جستجوی علّت آن میپردازند. باید بدانیم که بسیاری از دردها با هم همپوشانی دارند و فقط با یک شرح حال ساده و معاینۀفیزیکی در خیلی از موارد نمیتوان به تشخیص قطعی رسید، امّا بهطور کلّی و برای اطّلاع عمومی میتوان برای جدا کردن درد کلیوی از غیرکلیوی مواردی را ذکر کرد.
کلیهها ارگانهای بدون عصباند، یعنی فاقد حسّ دردند. حال سؤال اینجاست که درد کلیوی ناشی از سنگ -که افراد آن را تجربه میکنند- ناشی از چیست؟
کلیهها در مواردی که داخل خود سنگ دارند، تقریباً حسّ دردی را ایجاد نمیکنند، یا حدّاکثر بهصورت احساس سنگینی مبهم در پهلوها بروز میکنند. کلیهها نسبت به اتّساع یا کشیدهشدن یا فشار به بافت بیرون خود حسّاسیت نشان میدهند و در این موارد درد احساس میشود که یکی از علل شایع آن تومورها یا سرطانهای کلیوی هستند که البته این درد در مراحل پایانی بیماری رخ میدهد.
یکی از موارد دیگر -که باعث درد کلیه درست در محلّ کلیه میشود- عفونت کلیه است که البته علائم دیگری مانند تب و لرز و علائم ادراری نیز همراه آن وجود خواهد داشت، امّا یکی از شایعترین مواردی که با درد ناشی از کلیه اشتباه میشود یا این دو به جای هم بهکار برده میشوند، درد ناشی از سنگ کلیه است که در حقیقت این سنگ دیگر داخل کلیه نیست و در اثر حرکت کردن و عبور سنگ از داخل کلیه به داخل لولههای ادراری یا همان لولههای حالب ایجاد میشود.
در بعضی موارد این دردها خفیف هستند و در برخی مواردحتّی نیاز به بستری کردن بیمار هست تا از درمانهای تزریقی استفاده شود. این دردها به دلیل اسپاسم عضلات حالب و تلاش برای خروج ادرار از محلّ انسداد ناشی از سنگ ایجاد میشوند. حملات درد شدید استو معمولاً بین بیست تا شصت دقیقه بهطول میانجامد. در این مرحلۀدرد حاد میتوان از مسکّنهای مختلف یا حتّی داروهای مخدّر ضدّ درد برای تسکین آن استفاده کرد.
در خانمهایی که زایمان طبیعی داشتهاند و درد ناشی از سنگ را تجربه کردهاند، در خیلی از موارد نظر این است که درد ناشی از سنگ بیشتر است و به گفتۀبسیاری از کتابهای علمی شدیدترین درد محسوب میشود که البته با توجّه به سنّ فرد مبتلا متفاوت است؛ یعنی در افراد جوان حملات درد شدّت بیشتری دارد.
براساس محلّ قرارگیری سنگ و انسدادی که در مسیر لولۀ ادراری ایجاد میشود، محلّ درد متفاوت است؛ از درد پهلوی شدید و حسّاسیت شدید در لمس پهلو تا درد با انتشار به بیضۀ همان طرف یا نوک آلت در مردان یا ناحیۀ تناسلی در زنان تفاوت دارد. با حرکت کردن سنگ محلّ درد نیز تغییر میکند. گاهی نمای شکم حاد یا دردهای گوارشی را تقلید میکند و در سمت راست حتّی میتواند شبیه درد آپاندیس باشد.
از عوامل کمککننده برای تشخیص درد کلیوی ناشی از سنگ یا بیماریهای داخل آن وجود علائم ادراری است که میتواند واضح باشد، مانند خون در ادرار یا سوزش وتکرّر ادرار و یا خونریزی ادراری که میتواند واضح باشد،یا فقط درآزمایش فرد مشخّص شود.
یکی از موارد دیگر -که باعث درد کلیه درست در محلّ کلیه میشود- عفونت کلیه است که البته علائم دیگری مانند تب و لرز و علائم ادراری نیز همراه آن وجود خواهد داشت
در مورد سنگ لولههای حالب یادآوری این نکته ضروری است که با گذر زمان و یا با مصرف مسکّنهای قوی و مخدّر، این دردها سرکوب میشوند، امّا آنچه اهمّیت دارد اطمینان از دفع سنگ است، زیرا با ماندن سنگ در داخل حالب پس از گذشت زمانی در حدود چهار تا شش هفته میتواند آسیب جدّی به کلیهها وارد کند و حتّی باعث از کار افتادن آنها شود.
نکاتی برای جدا کردن دردهای عضلانی و اسکلتی- استخوانی (کمردرد) از دردهای ناشی از سنگ کلیه عبارتاند از:
دردهای عضلانی- اسکلتی یا درد کمر ناشی از دیسک بین مهرهای معمولاً شدّت کمتری از درد سنگ دارند و با استراحت کردن و استفاده از گرما و مسکّن با پایۀآسپرین، استامینوفن یا داروهای ضدّالتهاب بهبود مییابند، در حالیکه بیمارانی که سنگ حالب دارند، درد شدیدی را تجربه میکنندکه با نشستن و استراحت بهبود نمییابد و اساساً این دردها آنها را مداموادار به حرکت میکند و ممکن است که تهوّع و استفراغ نیز داشته باشند. شروع درد ناشی از سنگ معمولاً ناگهانی است و خیلی سریع به اوج میرسد. درد میتواند در هنگام خواب و در نیمههای شب رخ دهد و فرد را از خواب بیدار کند. حملۀ درد ممکن است تا شصت دقیقه ادامه یابد و سپس آهسته کاهش مییابد و دوباره ممکن است حملۀ مجدّدی از درد رخ دهد.
درد کمر در صورتیکه ناشی از دیسک مهرهای باشد، ممکن است به پشت پای همان طرف یا به مسیر عصبی منتشر شود و بیمار در وضع خوابیده یا استراحت احساس بهتری خواهد داشت. وجود هرگونه علائم ادراری یا عفونت به نفع درد کلیوی است و نیازمند پیگیری جدّی است.
در نهایت کسانی که یکبار درد ناشی از سنگ کلیه را تجربه میکنند، در مراجعات بعدی کاملاً میتوان از طریق شرح حال بیمار و مشاهدات او پی به تکرار این موضوع برد، امّا توضیحات ما در مورد بیمارانی است که تا کنون اینگونه دردها را تجربه نکردهاند.
