تداخل دارو با غذا را جدّی بگیرید!
دوشنبه 20 شهریور 1402
تداخل دارویی زمانی ایجاد میشود که دارو، غذا یا مادّهای موجب تغییر در تأثیر دارویی دیگر در بدن شود. گاهی اوقات این تغییر میتواند تأثیر مفیدی باشد، امّا بسیاری اوقات این تغییر در تأثیر دارو میتواند عوارض ناخواسته و مضرّی ایجاد کند. گاهی این تداخلات میتواند باعث شود جلوی اثر فارماکولوژیک و درمانی داروی مورد نظر گرفته شود یا موجب افزایش اثر دارو شود (اثر تجمّعی). گاهی نیز این تداخلات باعث میشود جذب دارو از دستگاه گوارش، توزیع دارو در قسمتهای مختلف بدن، متابولیسم دارو در کبد و دفع آن از کلیه تحت تأثیر قرار گیرد و دستخوش تغییر شود.
انواع تداخلات دارویی شامل تداخل دارو با غذا یا نوشیدنی و تداخل دارو با داروست. مصرف همزمان دارو و غذا در برخی موارد موجب تغییر در تأثیر دارو میشود. رعایت توصیههای پزشکان و داروسازان در این موارد میتواند جلوی بروز تداخل را بگیرد. در ادامه به برخی نکات و نمونههای تداخل دارو با غذا اشاره میکنیم.
• به عنوان یک توصیۀ کلّی به یاد داشته باشید زمانی که به شما گفته میشود دارویی با معدۀ خالی مصرف شود، منظور رعایت فاصلۀ حداقلی یک ساعت قبل از غذا یا دو ساعت بعد از غذاست. به عبارت سادهتر در مورد دارویی که باید با معدۀ خالی مصرف شود، استفادۀ دارو تا یک ساعت قبل از غذا کمترین احتمال تداخل را خواهد داشت. همچنین در صورتی که طیّ دو ساعت قبل غذا خورده باشید، معده پر محسوب میشود و این دارو نباید استفاده شود.
• آب بهترین نوشیدنی مایعی است که همراه دارو میتوان استفاده کرد. نوشیدن برخی مایعات هنگام مصرف دارو نیز میتواند موجب افزایش یا کاهش جذب دارو شود، به عنوان مثال مصرف فکسوفنادین همراه آبمیوه (سیب، پرتقال و گریپفروت) میتواند موجب کاهش جذب و در نتیجه کاهش حدود چهل درصدی غلظت دارو شود.
• میزان و سرعت جذب برخی داروها تحت تأثیر غذاست. به عبارت دیگر مصرف دارو با معدۀ پر میتواند سرعت جذب یا میزان جذب دارو را تغییر دهد. از این رو در مورد برخی داروها توصیه میشود که دارو با معدۀ خالی استفاده شود، داروهایی از قبیل کاپتوپریل، نیتروگلیسیرین، لووتیروکسین، فوروزماید و بسیاری از داروهای دیگر.
• در برخی دیگر از داروها ممکن است به دو علّت کاهش تحریک گوارشی ناشی از دارو یا افزایش میزان جذب دارو توصیه شود که دارو با معدۀ پر استفاده شود؛ داروهایی از قبیل آلوپورینول، مترونیدازول، متفورمین و پانکراتین توصیه میشود بعد از وعدۀ غذایی استفاده شود.
• مصرف همزمان فراوردههای لبنی به علّت وجود کلسیم میتواند مانع جذب داروهایی از قبیل فروسسولفات، لووتیروکسین، مسالازین، سیپروفلوکساسین، تتراسیکلینها، مایکوفنولات شود. معمولاً توصیه میشود که این داروها حداقل با فاصلۀ دو ساعت قبل یا چهار تا شش ساعت بعد از مصرف لبنیات استفاده شود. بسیاری از مولتیویتامینها و مکمّلهایی که محتوی املاح دو و سه ظرفیتی هستند از قبیل آهن، منیزیوم، زینک، همچنین آنتیاسیدها مشابه کلسیم عمل میکنند و بر جذب داروهای ذکرشده تأثیر میگذارند.
• غذاهایی از قبیل غلّات، قهوه و چای، تخم مرغ و شیر نیز بر جذب املاح آهن از قبیل فروسسولفات و فروسفومارات -که در اغلب قرصها و مکمّلهای آهن وجود دارند- اثر میگذارند و جذب را کاهش میدهند.
• بعضی از موادّ غذایی میتوانند بر متابولیسم داروها تأثیر بگذارند. میوۀ گریپفروت و آب گریپفروت به علّت تأثیر بر آنزیمهای کبدی میتوانند باعث مهار متابولیسم بسیاری از داروها شوند. مصرف حتّی مقدار کم این میوه (به اندازۀ نصف یک میوۀ متوسّط آن یا 240 سیسی از آب آن) میتواند این اثر مهارکننده را ایجاد کند. داروهایی که تحت تأثیر این تداخل قرار میگیرند و میتوانند موجب عوارض دارویی شوند، شامل آتورواستاتین، سیکلوسپورین، سیلدنافیل، وارفارین، آلپرازولام، بوسپیرون، تاموکسیفن، فکسنوفنادین، آملودپین و... هستند.
تداخل دارویی زمانی ایجاد میشود که دارو، غذا یا مادّهای موجب تغییر در تأثیر دارویی دیگر در بدن شود. گاهی اوقات این تغییر میتواند تأثیر مفیدی باشد، امّا بسیاری اوقات این تغییر در تأثیر دارو میتواند عوارض ناخواسته و مضرّی ایجاد کند. گاهی این تداخلات میتواند باعث شود جلوی اثر فارماکولوژیک و درمانی داروی مورد نظر گرفته شود یا موجب افزایش اثر دارو شود (اثر تجمّعی). گاهی نیز این تداخلات باعث میشود جذب دارو از دستگاه گوارش، توزیع دارو در قسمتهای مختلف بدن، متابولیسم دارو در کبد و دفع آن از کلیه تحت تأثیر قرار گیرد و دستخوش تغییر شود.
• در مورد داروی وارفارین یکی از مهمترین تداخلات غذا و دارو مطرح است. سبزیجات با برگ سبز (از قبیل کاهو، اسفناج، کلم، سویا و شلغم) -که ویتامین K بالایی دارند- میتوانند باعث کاهش اثربخشی وارفارین شوند. توصیه میشود که بیماران تحت درمان با وارفارین همواره رژیم غذایی ثابتی از نظر میزان مصرف این موادّ غذایی حاوی ویتامین K داشته باشند. برای اطّلاع دقیقتر به دفترچههای آموزشی مصرف وارفارین -که در جدول آموزشی آن محتوی ویتامین K موادّ غذایی نوشته شده است و پزشک یا داروساز شما میتواند در اختیارتان قرار دهد- مراجعه کنید.
• برخی گیاهان دارای آثار شناختهشدۀ ضدّ انعقادی و ضدّ پلاکتی هستند که به علّت اثر تجمّعی میتوانند خطر خونریزی را در مصرف همزمان با داروهایی از قبیل آسپرین، وارفارین، کلوپیدوگرل و داروهای ضدّ التهاب غیراستروییدی افزایش دهند، ازجمله این گیاهان دارویی میتوان به سیر، جینکگو، زردچوبه و جینسینگ اشاره کرد.
• برخی از داروها برای اینکه اثر درمانی خود را در زمان مناسب ایجاد کنند، باید در فاصلۀ خاصّی نسبت به وعدۀ غذایی استفاده شوند، به عنوان مثال داروی جمفیبروزیل باید نیم ساعت قبل از شروع وعدۀ غذایی مصرف شود؛ یا داروی آکاربوز به عنوان کاهندۀ قند خون باید همراه با اولین لقمۀ غذایی در وعدۀ غذایی فرد استفاده شود.
• مصرف غذاهایی با محتوی پروتئین بالا همزمان با داروی لوودوپا در بیمار مبتلا به پارکینسون میتواند باعث کاهش جذب لوودوپا و درنتیجه کاهش اثربخشی این دارو شود.
• در بیماری که داروی لیتیوم کربنات مصرف میکند، توصیه میشود که رژیم غذایی وی از نظر میزان سدیم روزانه همواره مقدار ثابتی باشد، چون میزان سدیم بدن میتواند روی غلظت درمانی این دارو از طریق اثر بر دفع لیتیوم تأثیر بگذارد.
در پایان به یاد داشته باشید برای اطّلاع دقیق از چگونگی مصرف دارو و فاصلة آن با غذا، داروساز شما نکات مفیدی میتواند در اختیار شما قرار دهد. داروساز شما آگاهترین فرد در مورد تداخلات غذا و داروهای مصرفی شماست، بنابراین همواره سؤالات خود را در این زمینه از وی بپرسید.
